‘Wat zou deze situatie beter maken?’

De eerste editie van het bordspel is bedacht én gemaakt door Rieneke Boterenbrood, strategisch adviseur bij de IND. Hoe het werkt: zes spelers, van wie er eentje de rol van ‘verteller’ heeft, buigen zich over dilemma’s uit de werkpraktijk én een mogelijke oplossing. Bijvoorbeeld hoe om te gaan met een situatie waarin familieleden vanwege medische omstandigheden uit elkaar dreigen te worden gehaald, of met aanvragers die niet in staat zijn naar een afspraak te komen.

De vraag waar het steeds om draait is: ‘Wat zou deze situatie beter maken?’ De discussie die volgt maakt het spel zo waardevol, vindt Evelien Bruce, beleidsadviseur bij DTenV. ‘Het leuke is dat zo allerlei perspectieven op een mogelijke oplossing naar boven komen. Daarbij gaat het erom out of the box en oplossingsgericht te denken. Een bijeffect is dat er meer begrip ontstaat voor elkaars werkveld.’

Beraad en dialoog

Het dilemmaspel is een van de instrumenten om dienstverlening met de menselijke maat te bespreken in de migratieketen. Bij de IND brengt Rieneke samen wat er op het gebied van de menselijke maat gebeurt: van Maatwerkloket tot moreel beraad. En ze maakte een e-learning voor medewerkers. DTenV organiseert ‘dialoogsessies’ over de betekenis van menselijke maat en maatwerk. Ook is er een werkvorm om tot oplossingen te komen voor situaties waarin de regels niet voldoen: het Kralenspel op Maat. Beide zijn ontwikkeld door Jacqueline Lycklama á Nijeholt, die voor haar studie toegepaste filosofie onderzoek deed naar menselijke maat in de migratieketen. 

Steeds gaat het erom onder de aandacht te brengen waar het wringt en hierover in gesprek te gaan. Rieneke: ‘Er zijn veel overleggen waar casuïstiek wordt besproken. Maar waar het in de Lokale Ketenoverleggen en het Regionaal Afstemmingsoverleg vaak over de inhoud gaat, zijn wij meer gericht op het menselijke aspect, naast de juridische uitkomst.’ 

Aandacht voor de mens wil niet zeggen dat een aanvraag dan maar moet worden ingewilligd, benadrukt ze. ‘Het gaat veel meer om hoe je met elkaar omgaat. Denk aan respect, duidelijkheid, tijdigheid. Kortom: een aanvraag niet behandelen als een nummer in het systeem maar de mens erachter zien en aandacht en ruimte hebben om de omstandigheden in oog te houden. Dat je bijvoorbeeld iemand die niet kan lezen en schrijven, belt in plaats van een brief te sturen.’ 

Evelien: ‘Bij DTenV betekent de menselijke maat vooral dat we kijken hoe we binnen de vertrekprocedure rekening kunnen houden met individuele omstandigheden. Bijvoorbeeld op het gebied van familie en medische zorg, of het aantal koffers dat meegenomen mag worden op reis. Of door te zorgen voor broodjes met halal beleg, in geval van een islamitische vertrekker.’ 

‘Door met elkaar in gesprek te gaan komen allerlei perspectieven op een oplossing naar boven’

Out-of-the-box-denken

Met het dilemmaspel staan Rieneke en Evelien op bijeenkomsten, zoals op de RAO-dag. De reacties zijn positief, tegelijkertijd vinden deelnemers het spel vaak ‘best pittig’. Rieneke: ‘Het blijkt lastig om out of the box te denken en niet in het systeem te blijven hangen, bijvoorbeeld door een nieuwe aanvraag als oplossing aan te dragen. Zeker als je expert bent heb je risico op blinde vlekken en ben je gebaat bij een frisse blik en creatieve benadering. Met het spel kijken we heel oplossingsgericht wat we als keten kunnen doen om het beter te maken.’